ΑΣΚ50: Κοινωνική και πολιτισμική ιστορία του αθλητισμού και των σπορ

Κωδικός ΘΕ: ΑΣΚ50

Πιστωτικές Μονάδες ECTS: 10

Τύπος της ΘΕ: Υποχρεωτική

Εξάμηνο στο οποίο προσφέρεται: Πρώτο (1ο)

Συντονιστής ΘΕ: ΒΑΦΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική

Γενική περιγραφή της Θ.Ε.:

Σύμφωνα με την κυρίαρχη αντίληψη, ο αθλητισμός αποτελεί ένα «οικουμενικό» και «διαχρονικό» φαινόμενο, η γενεαλογία του οποίου ανάγεται στις προνεωτερικές μορφές σωματικής δραστηριότητας. Ωστόσο, όπως έχει δείξει η σύγχρονη έρευνα, η γέννηση του αθλητισμού όπως τον γνωρίζουμε σήμερα συνδέεται με ευρύτερες κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές και πολιτικές διαδικασίες που έλαβαν χώρα στη βιομηχανική Δύση.

Στο πλαίσιο αυτό, εμφανίζονται καταρχήν στην Αγγλία του 18ου και 19ου αιώνα τα σύγχρονα σπορ μέσα από μια διαδικασία ρήξης και όχι συνέχειας με προγενέστερες μορφές σωματικής δραστηριότητας. Η βασική ειδοποιός διαφορά τους είναι η συστηματοποίηση των κανόνων τους, κάτι που εκτός των άλλων επιτρέπει τον έλεγχο της βίας, ο έντονα αγωνιστικός χαρακτήρας τους, αλλά και η αυτονόμησή τους από ευρύτερες θρησκευτικές και τελετουργικές πρακτικές, κάτι που αναδεικνύει ως μοναδικό σκοπό τους την «ευχαρίστηση» που αυτά προσφέρουν στους συμμετέχοντες.

Με αφετηρία την περίπτωση της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας, η Θ.Ε. αναπτύσσεται σε δύο αλληλένδετους θεματικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά στις ιστορικές διαδικασίες διαμόρφωσης, διάδοσης και θεσμοθέτησης του αθλητισμού και των σπορ. Ο δεύτερος στις κοινωνικές, πολιτισμικές και πολιτικές-ιδεολογικές διαστάσεις που χαρακτηρίζουν κατά περιόδους το πεδίο του αθλητισμού.

Μαθησιακά Αποτελέσματα: Μετά το πέρας της Θεματικής Ενότητας οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται να:

  • αναγνωρίζουν τη θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο της σύγχρονης ιστορικής έρευνας

  • διακρίνουν τα κύρια επιστημονικά παραδείγματα ιστορικής έρευνας του αθλητισμού και των σπορ

  • αναγνωρίζουν τους κύριους θεωρητικούς και εμπειρικούς άξονες της ιστορικής έρευνας του αθλητισμού και των σπορ

  • διερευνούν τις ιστορικές διαδικασίες διαμόρφωσης, διάδοσης και θεσμοθέτησης του αθλητισμού και των σύγχρονων σπορ στο πλαίσιο της νεωτερικότητας

  • αξιολογούν τη σημασία του αθλητισμού και των σπορ στη διαμόρφωση των σύγχρονων κοινωνιών.

Γνωστικά Αντικείμενα της Θ.Ε.:

  • Η θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο της ιστοριογραφίας

  • Οι ιστορικές διαδικασίες γέννησης των σύγχρονων σπορ

Προαπαιτούμενα: Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα για αυτή την Θ.Ε.

Αναλυτική διάρθρωση της Ενότητας 

1. Η θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο της ιστοριογραφίας

Θεωρούμενος ως μια «φυσική δραστηριότητα», ο αθλητισμός δεν αποτελούσε μέχρι πρόσφατα πεδίο συστηματικής ιστορικής έρευνας. Μέχρι σήμερα, άλλωστε, η «ιστορία» του συγγράφεται ηγεμονικά από «ανθρώπους του πεδίου», γυμναστές ή άλλους ειδικούς του αθλητισμού, π.χ. αθλητικούς παράγοντες και αθλητικογράφους, ως μια «ιστορία της σωματικής αγωγής/γυμναστικής», ή ως «αγωνιστική ιστορία», διαμορφώνοντας το κυρίαρχο εν πολλοίς έως σήμερα ρεύμα της «αθλητικής ιστορίας». Επικεντρώνοντας στις «τεχνικές του σώματος» και τη σημασία τους για την υγεία και την πνευματική ευεξία, ή σε γεγονότα σχετικά με «αγωνιστικούς θριάμβους» και «αθλητικούς ήρωες»,  το συγκεκριμένο ρεύμα δεν προσπαθεί καν να συνδέσει τον αθλητισμό και τα σπορ με ευρύτερες κοινωνικές διαδικασίες, ή να τον ερμηνεύσει ως σχετικά αυτόνομο πεδίο παραγωγής κοινωνικού και πολιτισμικού νοήματος.

Η κυριαρχία της συγκεκριμένης αντίληψης δεν οφείλεται μόνο στον «ιμπεριαλισμό» της φυσιοκρατίας, αλλά επίσης σε κυρίαρχες προκαταλήψεις στο χώρο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Εμφορούμενες για μεγάλο διάστημα από την αντίληψη πως ο αθλητισμός αποτελεί μια εφήμερη δραστηριότητα του «ελεύθερου χρόνου» και ιεραρχώντας ταυτόχρονα χαμηλά τη σχόλη σε σχέση με άλλες διαστάσεις του ανθρώπινου βίου που θεωρήθηκε ότι συνδέονται με την οργανωμένη και προγραμματισμένη έλλογη δράση, όπως η οικονομία, η εργασία και η πολιτική, οι κοινωνικοί επιστήμονες και οι ιστορικοί δεν θεώρησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα τα σπορ ως «έγκυρο», «σοβαρό» ή «σημαντικό» πεδίο έρευνας.

Η στάση αυτή θα αλλάξει αργά αλλά σταθερά, οδηγώντας στην αυξανόμενη ενσωμάτωση του αθλητισμού και των σπορ στα ερευνητικά ενδιαφέροντα της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας. Στο πλαίσιο αυτό, η σύγχρονη ιστορία του αθλητισμού επιχειρεί μέσα από τη μελέτη της ιστορικής εξέλιξης των σύγχρονων σπορ να ερμηνεύσει ευρύτερες μορφές κοινωνικής οργάνωσης και δράσης, καθώς και αντίστοιχες διαδικασίες κοινωνικού και πολιτισμικού μετασχηματισμού.

Στην παραπάνω προοπτική μας απασχολούν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  • Η πρόσληψη του αθλητισμού ως «οικουμενικού» και «διαχρονικού φαινομένου»

  • Ο αθλητισμός ως «φυσική δραστηριότητα» και το ρεύμα της «αθλητικής ιστορίας»

  • Η θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας

  • Μέθοδοι και τεχνικές ιστορικής έρευνας του αθλητισμού και των σπορ (αρχειακή έρευνα, προφορική ιστορία, έρευνα υλικών τεκμηρίων)

2. Οι ιστορικές διαδικασίες γέννησης των σύγχρονων σπορ

Παρότι τα σύγχρονα σπορ δεν γεννιούνται στο κενό, η εμφάνιση τους στη νεωτερική Δύση σηματοδοτεί μια ιστορική τομή. Η εισαγωγή στοιχείων όπως ο έντονα αγωνιστικός χαρακτήρας, η συστηματοποίηση και τυποποίηση των κανόνων τους, η γραφειοκρατικοποίηση και η συγκρότηση τους σε σχετικά διακριτό κοινωνικό πεδίο δεν επιτρέπει την απλή γενεαλογική αναγωγή τους σε αντίστοιχες προ-νεωτερικές πρακτικές.

Στην παραπάνω προοπτική μας απασχολούν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  • Η ανάδυση των σύγχρονων σπορ στο πλαίσιο της βιομηχανικής κοινωνίας

  • Η θεσμοθέτηση των δημοφιλέστερων αθλημάτων σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο (Αθλητικοί Σύλλογοι, Ενώσεις και Ομοσπονδίες, Διοργανώσεις)

  • Η σχέση μεταξύ αθλητικών θεσμών και εθνικισμού 

  • Ο ρόλος της αποικιοκρατίας και της κυριαρχίας της Δύσης στην οικουμενική διάδοση των σύγχρονων σπορ

  • Η ιστορία των διεθνών αθλητικών θεσμών και διοργανώσεων (ΔΟΕ-Oλυμπιακοί Αγώνες, FIFA- Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου)

Μέθοδος διδασκαλίας: εξ αποστάσεως με χρήση της Πλατφόρμας Τηλε-εκπαίδευσης του ΕΑΠ και διεξαγωγή Ομαδικών Συμβουλευτικών Συναντήσεων (τηλε-ΟΣΣ, δια ζώσης).

Main Menu