ΑΣΚ51: Κοινωνιολογία και ανθρωπολογία του αθλητισμού και των σπορ

Κωδικός ΘΕ: ΑΣΚ51

Πιστωτικές Μονάδες ECTS: 10

Τύπος της ΘΕ: Υποχρεωτική

Εξάμηνο στο οποίο προσφέρεται: Πρώτο (1ο)

Συντονιστής ΘΕ: ΖΑΙΜΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική

Γενική περιγραφή της ΘΕ:

Ο αθλητισμός ως σημαίνουσα δραστηριότητα του ελεύθερου χρόνου στη σύγχρονη κοινωνία συνδέεται με ένα πλέγμα πολιτισμικών πρακτικών και εμπορευματοποιημένων σχέσεων μέσα από τις οποίες ταυτότητες επιτελούνται και ιδιαίτερα σύμβολα και νοήματα γίνονται αντικείμενα διαπραγμάτευσης και οικειοποίησης. Η Θ.Ε. εξετάζει τα κοινωνικά συμφραζόμενα των αθλητικών θεσμών και δραστηριοτήτων και τις αλληλοσυσχετίσεις ανάμεσα στην κοινωνία, την οικονομία και τα σπορ στη σύγχρονη κοινωνία. Ακόμη, αναδεικνύει τις συνθήκες μετεξέλιξης των παραδοσιακών παιχνιδιών σε θεσμοποιημένα σπορ, τους όρους συγκρότησης της κοινωνιολογίας, και αργότερα της ανθρωπολογίας, του αθλητισμού ως διακριτές πειθαρχίες στους κόλπους των κοινωνικών επιστημών. Στην Θ.Ε. παρουσιάζεται και το θεωρητικό υπόβαθρο των πιο σημαντικών σχολών κοινωνιολογικής σκέψης στο πεδίο του αθλητισμού: η δομολειτουργική οπτική των σπορ, η θεωρία των σχηματισμών (figurational approach) του Ελίας, η μαρξιστική προσέγγιση, ο μεταστρουκτουραλισμός, η προσέγγιση της βιοεξουσίας των σπόρ, η φεμινιστική κριτική κ.α..

Ειδικότερα, στη Θ.Ε. μας απασχολούν ζητήματα όπως:

  • Οι βασικές κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές θεωρίες για τον αθλητισμό και τα σπορ

  • Οι βασικές μέθοδοι κοινωνικής έρευνας και οι τρόποι εφαρμογής τους στη μελέτη του αθλητισμού

  • Η θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο των σύγχρονων κοινωνιών

  • Η αλληλεπίδραση μεταξύ αθλητισμού και ευρύτερου κοινωνικο-πολιτισμικού συστήματος (θεσμών, κανόνων, αξιών, ταξινομήσεων, ιεραρχήσεων και αξιολογήσεων)

  • Η σημασία των σπορ για τη συγκρότηση της αίσθησης του «εαυτού» και του «άλλου»

  • Η σημασία των σπορ στη συγκρότηση της συλλογικής ταυτότητας και ετερότητας (έμφυλης, ταξικής, εθνικής-εθνοτικής, θρησκευτικής)

  • Η πολιτική οικονομία του αθλητισμού και των σπορ και ο ρόλος των ιστορικών διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης, της φιλελευθεροποίησης και της εμπορευματοποίησης των σπορ

  • Η σχέση μεταξύ πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στο πεδίο του αθλητισμού

Μαθησιακά Αποτελέσματα: Μετά το πέρας της Θεματικής Ενότητας οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται να:

  • εξετάζουν τις πολλαπλές και σύνθετες κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις του αθλητισμού και των σπορ και τις μεταξύ τους διασυνδέσεις

  • διακρίνουν τους κύριους άξονες του θεωρητικού προβληματισμού και την αντίστοιχη ερευνητική ατζέντα των κοινωνικών επιστημών για τον αθλητισμό και τα σπορ, με βάση τη σχετική ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία

  • διερευνούν τις συγκρουσιακές διαστάσεις των σπορ και το ρόλο τους στην αναπαραγωγή κοινωνικών διακρίσεων και ανισοτήτων

  • κατανοούν τη σημασία των σπορ ως θεσμοποιημένες πρακτικές που λειτουργούν όχι μόνο ως αντανακλάσεις της κοινωνικής δομής αλλά και ως μηχανισμοί παραγωγής, αναπαραγωγής και μετασχηματισμού της κοινωνίας και της κουλτούρας.

  • μελετούν τη διαδικασία ιστορικής συγκρότησης των σπορ, τις μορφές αξιακών συστημάτων, κοινωνικών σχέσεων και μορφών συλλογικής δράσης στο χώρο, τις κυρίαρχες ιδεολογίες των σπορ και τις σχέσεις εξουσίας στο πεδίο με όρους φύλου, κοινωνικής τάξης, εθνότητας και φυλής

  • αναγνωρίζουν τις βασικές μεθόδους αθλητικής κοινωνικής έρευνας, τη σύνδεση κάθε μιας με επιμέρους ερευνητικά ερωτήματα και τις αντίστοιχες πηγές ερευνητικού υλικού

  • σχεδιάζουν και να υλοποιούν κοινωνικές και ιστορικές μικρο-έρευνες σχετικές με τον αθλητισμό και τα σπορ.

Γνωστικά Αντικείμενα της Θ.Ε.:

  • Ζητήματα κοινωνιολογίας και ανθρωπολογίας του αθλητισμού και των σπορ

  • Αθλητισμός και σπορ: μέθοδοι και τεχνικές της κοινωνικής έρευνας πεδίου

Προαπαιτούμενα: Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα για αυτή τη Θ.Ε.

Αναλυτική διάρθρωση της ΘΕ

1. Ζητήματα κοινωνιολογίας και ανθρωπολογίας του αθλητισμού και των σπορ

Κάτω από την επίδραση ευρύτερων θεωρητικών ρευμάτων (δομο-λειτουργισμός, θεωρία σχηματισμού. Μαρξισμός, φεμινισμός, κονστρουκτιβισμός, πολιτισμική κριτική, μετα-δομισμός κτλ.), έχουν αναπτυχθεί διάφορες κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές θεωρίες για τον αθλητισμό και τα σπορ. Ορισμένες από αυτές διερευνούν τις ιστορικές διαδικασίες «γέννησης» τους, επιχειρώντας ταυτόχρονα την ειδολογική τους κατάταξη στο πλαίσιο του ευρύτερου κοινωνικού συστήματος, ενώ άλλες περιορίζονται στην ανάδειξη και την ερμηνεία επιμέρους κοινωνικών και πολιτισμικών διαστάσεών τους.

Έτσι κατά καιρούς ο αθλητισμός έχει συνδεθεί με ζητήματα όπως η διαχείριση του ελεύθερου χρόνου και της σχόλης, το παιχνίδι ως μηχανισμός κοινωνικοποίησης και κοινωνικής αναπαραγωγής, η εξουσία και οι πολιτισμικές βιομηχανίες ως φορείς παραγωγής και επιβολής της μαζικής κουλτούρας και του θεάματος, η τελετουργία και η συμβολική διαχείριση της κοινωνικής τάξης ή/ και του κοινωνικού ανταγωνισμού, η παραγωγή και επιτέλεση των ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων, η σωματική κουλτούρα και η διαπραγμάτευση του εαυτού κτλ. 

Οι θεωρητικές αυτές προτάσεις συνδέονται άρρηκτα με τα βασικά ερευνητικά ζητήματα (topics) που απασχολούν τους κοινωνιολόγους και τους ανθρωπολόγους του αθλητισμού.

Στην προοπτική αυτή μας απασχολούν ειδικότερα ζητήματα όπως: 

  • Η θέση του αθλητισμού και των σπορ στο πλαίσιο της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας

  • Οι βασικές κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές θεωρίες για τον αθλητισμό και τα σπορ

  • Η αλληλεπίδραση μεταξύ αθλητισμού και ευρύτερου κοινωνικο-πολιτισμικού συστήματος (θεσμών, κανόνων, αξιών, ταξινομήσεων, ιεραρχήσεων και αξιολογήσεων)

  • Η σημασία των σπορ για τη συγκρότηση της αίσθησης του «εαυτού» και του «άλλου»

  • Η σημασία των σπορ στην παραγωγή των αναπαραστάσεων και των μορφών επιτέλεσης του κοινωνικού σώματος και του κοινωνικού φύλου

  • Η σημασία των σπορ στη συγκρότηση της συλλογικής ταυτότητας και ετερότητας (ταξική, εθνική-εθνοτική, θρησκευτική ταυτότητα)

  • Η πολιτική οικονομία του αθλητισμού και των σπορ

  • Οι διαδικασίες επαγγελματοποίησης του αθλητισμού και των σπορ στην Ελλάδα και διεθνώς

  • Η αμφίδρομη σχέση μεταξύ παγκοσμιοποίησης και ανάπτυξης της αθλητικής βιομηχανίας

  • Οι διαδικασίες παραγωγής και οι μορφές του αθλητικού προϊόντος

  • Οι μορφές κατανάλωσης του αθλητικού προϊόντος

  • Η σχέση μεταξύ πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στο πεδίο του αθλητισμού

2. Αθλητισμός και σπορ: μέθοδοι και τεχνικές της κοινωνικής έρευνας πεδίου 

Η εισαγωγή στην ιστορία και τη θεωρία του αθλητισμού και των σπορ συνοδεύεται από τη γνωριμία των φοιτητών με την αθλητική κοινωνική έρευνα.

Η γνωριμία αυτή περιλαμβάνει καταρχήν την παραδειγματική ανάλυση ενός αριθμού σχετικών εμπειρικών ερευνών που καλύπτουν τους βασικούς τομείς (κοινωνιολογία, κοινωνική και ιστορική ανθρωπολογία, πολιτική οικονομία του αθλητισμού) και τις βασικές μεθόδους και τεχνικές (ιστορική-συγκριτική μέθοδος, ποσοτικές μέθοδοι, εθνογραφική μέθοδος, βιογραφική μέθοδος, ανάλυση περιεχομένου, ανάλυση λόγου) αθλητικής κοινωνικής έρευνας.

Επιπλέον, οι φοιτητές θα κληθούν να πραγματοποιήσουν δικές τους μικρο-έρευνες για επιλεγμένα ζητήματα της θεματικής ενότητας, σε συνεργασία με αθλητικούς φορείς, ή φορείς σχετικούς με την αθλητική έρευνα.

Μέθοδος διδασκαλίας: εξ αποστάσεως με χρήση της Πλατφόρμας Τηλε-εκπαίδευσης του ΕΑΠ και διεξαγωγή Ομαδικών Συμβουλευτικών Συναντήσεων (τηλε-ΟΣΣ, δια ζώσης).

Main Menu