ΑΣΚ60: Οι φίλαθλοι και οι κόσμοι τους II: οπαδικές ταυτότητες και κουλτούρα

Κωδικός ΘΕ: ΑΣΚ60

Πιστωτικές Μονάδες ECTS: 10

Τύπος της ΘΕ: Υποχρεωτική

Εξάμηνο στο οποίο προσφέρεται: Τρίτο (3ο)

Συντονιστής ΘΕ:

Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική

Γενική περιγραφή της Θ.Ε.:

Οι κόσμοι του φιλάθλων αποτελούν, εκτός των άλλων, ένα πολυδιάστατο και δυναμικό κοινωνικό πεδίο, εντός του οποίου εκφράζονται και ανατροφοδοτούνται οι μεταβαλλόμενες μορφές ταυτοποίησης. Σκοπός της συγκεκριμένης Θ.Ε. είναι η διερεύνηση των όρων συγκρότησης των οπαδικών ταυτοτήτων και ι των και των σύνθετων πολιτισμικών πρακτικών και τελετουργιών που χρησιμοποιούνται για τη δημόσια επιτέλεση τους.

Ειδικότερα, αυτή αναπτύσσεται σε δύο θεματικούς άξονες. Ο πρώτος πραγματεύεται την περίπλοκη συσχέτιση της οπαδικής ταυτότητας με τις δυναμικές και ιστορικά μεταβαλλόμενες κοινωνικές, ταξικές και πολιτισμικές πραγματικότητες που περιβάλλουν τις κοινότητες των φιλάθλων και οπαδών. Ο δεύτερος άξονας επικεντρώνεται στο πολιτισμικό περιεχόμενο και τον επιτελεστικο χαρακτήρα της οπαδικής ταυτότητας δίνοντας έμφαση στις ποικίλες μορφές πολιτισμικής δημιουργίας που αναπτύσσονται στους αθλητικούς βιόκοσμους και στο ρόλο των αντιπαλοτήτων και των τελετουργιών στη συμβολική συγκρότηση της οπαδικής ταυτότητας.

Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Μετά το πέρας της Θεματικής Ενότητας οι φοιτητές και οι φοιτήτριες αναμένεται να:

  • Αξιολογούν τη σημασία της οπαδικής στράτευσης για τη συγκρότηση της αίσθησης του εαυτού και της κοινότητας

  • Διερευνούν τη σχέση μεταξύ οπαδικής και άλλων μορφών συλλογικής ταυτότητας, συμμετοχής και κινητοποίησης (κοινωνικής, πολιτισμικής και πολιτικής)

  • κατανοούν τους όρους συγκρότησης νοήματος και ταυτότητας στις οπαδικές συλλογικότητες

  • να προσεγγίζουν το ρόλο του συμβολικού και του φαντασιακού στην συγκρότηση του οπαδισμού

  • εξετάζουν τη σημασία του αθλητισμού ως πεδίου διαμόρφωσης ιδιαίτερων μορφών κουλτούρας που συνδέονται με νοηματοδοτημένες κοινωνικές πρακτικές: πανό, τραγούδια, γκραφίτι, οπαδικές τελετουργίες κ.α.

  • σχεδιάζουν και εμπλέκονται σε επιτόπιες έρευνες στο πεδίο του αθλητισμού

Γνωστικά Αντικείμενα της Θ.Ε.:

  • Το κοινωνικό και πολιτισμικό περιεχόμενο των οπαδικών ταυτοτήτων

  • Συλλογική δράση, αξίες και σύμβολα στις οπαδικές κοινότητες

Προαπαιτούμενα: Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα για αυτή την Θ.Ε.

 

Αναλυτική διάρθρωση της θεματικής ενότητας

1.Το κοινωνικό και πολιτισμικό περιεχόμενο των ταυτοτήτων οπαδών 

Ο «σύνδεσμος», η «ομάδα» και ο «λαός» της αποτελούν αναμφισβήτητα τις κυρίαρχες και σταθερές συμβολικές αναφορές των τοπικών ή των φαντασιακών και νοερών  κοινοτήτων φιλάθλων και οπαδών. Ωστόσο, οι οπαδικές ταυτότητες παράγονται και επιτελούνται μέσα από την επιλεκτική και σε μεγάλο βαθμό φαντασιακή αλληλοδιαπλοκή της φίλαθλης ταυτότητας με ευρύτερες κοινωνικές, πολιτισμικές και πολιτικές κατηγοριοποιήσεις, όπως το έθνος, η εθνοτική ομάδα, η θρησκεία, το φύλο και ο κοινωνικές τάξεις. Την ίδια στιγμή, η οπαδική στράτευση συνδέεται με τις διαδικασίες συγκρότησης, αίσθησης και επιτέλεσης του εαυτού.

Ο σύγχρονος οπαδισμός συγκροτείται κοινωνικά μέσα από ένα παιχνίδι αλληλόδρασης και επικοινωνίας στο οποίο λαμβάνουν μέρος οι οπαδοί, τα ΜΜΕ, οι αθλητικοί παράγοντες και οι ιδιοκτήτες των αθλητικών σωματείων και οι φορείς του κοινωνικού ελέγχου. Οι ταυτότητες των οπαδών διαμορφώνονται σε ένα πλαίσιο αντιπαλότητας και συμβολικής κατά βάση σύγκρουσης, μέσα στο οποίο τα υποκείμενα διαπραγματεύονται νοήματα και αξίες, υιοθετούν πολιτισμικά πρότυπα και διαμορφώνουν την αίσθηση του συνανήκειν σε αντιπαράθεση με τους ανταγωνιστικούς άλλους: οπαδούς, ομάδες, διοικητικές αρχές, αστυνομία.    

Στην προοπτική αυτή μας απασχολούν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  •  Οπαδική ένταξη, συλλογικές ταυτότητες και αίσθηση του εαυτού

  • Οπαδική ταυτότητα και επιτελέσεις της τοπικότητας και της εντοπιότητας 

  •  Οπαδική ταυτότητα και εθνοπολιτισμικές κατηγοριοποιήσεις (έθνος, εθνοτική ομάδα και θρησκεία)

  •  Χωρικές, ταξικές και έμφυλες διαστάσεις του οπαδισμού

  •  Οπαδισμός και ηγεμονικές ανδρικές ταυτότητες

  •  Οπαδισμός, κινήματα διαμαρτυρίας και πολιτική κινητοποίηση

  •  Κοινότητες οπαδών και πολιτικές της ταυτότητας

 

 2. Συλλογική δράση, αξίες και σύμβολα στις οπαδικές κοινότητες  

Ο χώρος του αθλητισμού, κυρίως τα γήπεδα των δημοφιλών ομαδικών αθλημάτων όπως το ποδόσφαιρο, αποτελούν πεδία παραγωγής και κατανάλωσης μορφών λαϊκής πολιτισμικής δημιουργίας. Το πολιτισμικό ρεπερτόριο των γηπέδων καλύπτει μια ευρεία γκάμα μορφών συλλογικής δράσης και αξιακών προτύπων . Η οπαδική κουλτούρα επιτελείται και αναπαράγεται μέσα από τη χρήση διαφόρων μορφών τελετουργικής δράσης και επικοινωνιακών πρακτικών που συγκροτούνται στο πλαίσιο της μετανεωτερικής κοινωνίας, Τραγούδια, συνθήματα, πανό,  γκράφιτι, αυτοκόλλητα (stickers),  φωτογραφίες και  βίντεο αποτελούν μέσα επικοινωνίας, προβολής και διαπραγμάτευσης των οπαδικών κοινοτήτων. Την ίδια στιγμή, οι «χορογραφίες» των οπαδών και οι μεταξύ τους ζωντανοί «διάλογοι» παραπέμπουν σε μορφές παραστατικότητας και θεατρικότητας.

Την ίδια στιγμή, ο αθλητισμός αποτελεί πεδίο συγκρότησης μιας μορφής λαϊκής κουλτούρας που άλλες φορές συνδέεται και ενσωματώνεται, ενώ άλλοτε έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική οικονομία του οργανωμένου επαγγελματικού και παγκοσμιοποιημένου αθλητικού θεάματος. Επιπλέον, ο  αθλητισμός και οι μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις έχουν αποτελέσει πεδίο έμπνευσης ή αφορμή για τη λόγια πολιτισμική παραγωγή.

Στην παραπάνω προοπτική θα μας απασχολήσουν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  • Πολιτισμικές σπουδές και οπαδικοί κόσμοι

  • Φίλαθλοι και λαϊκή πολιτισμική δημιουργία

  • Σημειολογικές και συμβολικές όψεις του πολιτισμού των γηπέδων

  • Κοινωνικές πρακτικές και συμπεριφορικά πρότυπα στις κοινότητες οπαδών

  • Συλλογική δράση και εκφραστικοί κώδικες επικοινωνίας: συνθήματα και τραγούδια

  • Οι οπαδικές τελετουργίες και το πολιτισμικό τους περιεχόμενο

  • Υλικός και οπτικός πολιτισμός των φιλάθλων: Πανό, γκράφιτι, stickers, φωτογραφίες, βίντεο και αναμνηστικά

  • Σύγχρονες τεχνολογίες και δυνητικές (virtual) κοινότητες οπαδών

  • Οι κόσμοι των γηπέδων και η λόγια πολιτισμική παραγωγή

Μέθοδος διδασκαλίας: εξ αποστάσεως με χρήση της Πλατφόρμας Τηλε-εκπαίδευσης του ΕΑΠ και διεξαγωγή Ομαδικών Συμβουλευτικών Συναντήσεων (τηλε-ΟΣΣ, δια ζώσης).

Main Menu