ΑΣΚ55: «Παραβατικότητα» και «βία» στους αθλητικούς χώρους

Κωδικός ΘΕ: ΑΣΚ55

Πιστωτικές Μονάδες ECTS: 10

Τύπος της ΘΕ: Υποχρεωτική

Εξάμηνο στο οποίο προσφέρεται: Δεύτερο (2ο)

Συντονιστής ΘΕ: ΚΟΤΑΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική

Γενική περιγραφή της Θ.Ε.:

Στο δημόσιο λόγο, ο χώρος των φιλάθλων και ειδικότερα αυτός των οργανωμένων οπαδών έχει συνδεθεί ηγεμονικά με φαινόμενα «κοινωνικής παρέκκλισης», κυρίως με τη βία. Σε αρμονία με την ατζέντα των Μ.Μ.Ε. αλλά και των εμπλεκόμενων θεσμών, μεγάλο μέρος της επιστημονικής βιβλιογραφίας για τον αθλητισμό πραγματεύεται αντίστοιχα ζητήματα.

Ωστόσο, οι πιο σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις μας δείχνουν μια περισσότερο σύνθετη σχέση μεταξύ αθλητισμού, οπαδών και «αποκλίνουσας συμπεριφοράς», αναδεικνύοντας το ρόλο των αθλητικών θεσμών, των αθλητικών σωματείων και των ίδιων των αθλητών στην εμφάνιση μορφών «παραβατικότητας» στους αθλητικούς χώρους. Και αυτό σε συνδυασμό με την εργαλειοποίηση του αθλητισμού στο πλαίσιο του κυρίαρχου κοινωνικού, πολιτικού και οικονομικού συστήματος.

Με βάση τα παραπάνω, σκοπός της Θ.Ε. είναι η κριτική διερεύνηση των φαινομένων «παραβατικότητας» στους αθλητικούς χώρους. Ειδικότερα, διερευνώνται ζητήματα όπως οι διαφορετικές μορφές και διαστάσεις αυτών των φαινομένων, οι ηγεμονικές και εναλλακτικές αναπαραστάσεις τους, οι θεωρητικές προτάσεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί για την κοινωνική και πολιτισμική τους ερμηνεία.

Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Μετά το πέρας της Θεματικής Ενότητας οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται να:

  • Διακρίνουν τις διαφορετικές μορφές «παραβατικότητας» μεταξύ των φιλάθλων

  • αναγνωρίζουν τον εν δυνάμει ρόλο των αθλητών και των αθλητικών παραγόντων στην εμφάνιση της «αθλητικής παραβατικότητας» και ειδικότερα της βίας

  • εξετάζουν τις κυρίαρχες και εναλλακτικές αναπαραστάσεις της «παραβατικότητας» στο χώρο του αθλητισμού

  • συγκρίνουν τις διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα

  • σχεδιάζουν και να υλοποιούν αντίστοιχες έρευνες

Γνωστικά Αντικείμενα της Θ.Ε.:

  • Μορφές «παραβατικότητας» στους αθλητικούς χώρους

  • Αναπαραστάσεις και ερμηνείες της «παραβατικότητας» και της «βίας» στους αθλητικούς χώρους

Προαπαιτούμενα: Δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα για αυτή τη Θ.Ε.

 

Αναλυτική διάρθρωση της θεματικής ενότητας

1. Μορφές «παραβατικότητας» στους αθλητικούς χώρους

Ανεξάρτητα από τα αίτια και τις ερμηνείες του φαινομένου, ο αθλητισμός αποτελεί πεδίο ανάδυσης διαφόρων μορφών «παραβατικότητας» και βίας. Ωστόσο αυτό δεν αφορά μόνο στους καταναλωτές-φιλάθλους, αλλά επίσης στους παραγωγούς του αθλητικού θεάματος (αθλητικούς συλλόγους, αθλητές, διαιτητές, αθλητικές ομοσπονδίες). Αν και μέχρι πρόσφατα ο δημόσιος λόγος έδινε έμφαση στην «ανομία των οπαδών», οι έκνομες συμπεριφορές, η οικονομικο-πολιτική διαπλοκή και το έλλειμμα αξιοπιστίας των αθλητικών θεσμών στην Ελλάδα και διεθνώς έφερε εκκωφαντικά στο προσκήνιο την «ανομία των πρωταγωνιστών» του αθλητικού παιχνιδιού.

Στην προοπτική αυτή θα μας απασχολήσουν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  • Μορφές κοινωνικής παρέκκλισης και παραβατικότητας μεταξύ των φιλάθλων

  • Οπαδοί και βίαια επεισόδια

  • Μορφές συμβολικής βίας: σεξισμός και ρατσισμός

  • Χρήση ουσιών και «αντικοινωνική» συμπεριφορά

  • Εξάρτιση από τον αθλητικό τζόγο  

  • Ο ρόλος των παραγόντων και των αθλητών στην αθλητική βία και παραβατικότητα

  • Βίαιη συμπεριφορά εντός των αθλητικών χώρων

  • Παραβίαση των κανόνων του παιχνιδιού

  • Χειραγώγηση και αλλοίωση αποτελεσμάτων

  • Παράνομος στοιχηματισμός παραγόντων και αθλητών

  • Φαινόμενα ντόπινγκ 

  • «Αποικιοποίηση» και μορφές «παραβατικότητας» στους αθλητικούς χώρους

 

2. Αναπαραστάσεις και ερμηνείες της «παραβατικότητας» και της «βίας» στους αθλητικούς χώρους

Αν και όπως είδαμε στον προηγούμενο άξονα η «παραβατικότητα» αφορά σε διάφορες διαστάσεις του αθλητισμού, στο δημόσιο λόγο το φαινόμενο μοιάζει να περιορίζεται στο ζήτημα της οπαδικής βίας και «παρέκκλισης» στο χώρο των δημοφιλών ομαδικών σπορ. Επιπλέον, εκφράζοντας υπεραπλουστευμένες ποινικές-εγκληματολογικές, ψυχολογίζουσες ή δομο-λειτουργιστικές προσεγγίσεις, τα «θεσμικά» Μ.Μ.Ε. αναπαριστούν την αθλητική βία ως αποτέλεσμα της ιδιαίτερης «υπο-κουλτούρας ανομίας»  του κοινού αθλημάτων όπως το ποδόσφαιρο (π.χ. των «νέων» και των «λαϊκών στρωμάτων»), ή του «φανατισμού», της «μαζοποίησης» και του μιμητισμού που αναπτύσσονται στο εσωτερικό μικρών ομάδων οργανωμένων σε «ανορθολογική/συναισθηματική» βάση. 

Ωστόσο, οι νεότερες κοινωνιολογικές, ψυχο-κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις μας δείχνουν μια διαφορετική και πιο σύνθετη εικόνα, η οποία όμως δύσκολα βρίσκει θέση στο δημόσιο λόγο. Ειδικότερα, αν και η εμφάνιση μορφών «παραβατικότητας» στους χώρους των οργανωμένων οπαδών αποτελεί μια πραγματικότητα, αυτές αποτελούν σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της επαγγελματοποίησης και «αποικιοποίησης» του αθλητισμού, και κυρίως των δημοφιλών ομαδικών αθλημάτων, από τις λογικές της πολιτικής εξουσίας και της οικονομίας της αγοράς.

Ως εκ τούτου, η υιοθέτηση «επιστημονικών ερμηνειών» που παραπέμπουν σε μια «εγγενή (ή δυνητική) κοινωνική παθολογία» συγκεκριμένων σπορ ή/και των κοινών τους, εκφράζει περισσότερο την εργαλειοποίηση και την αναγωγή του αθλητισμού σε πεδίο και μέσο κοινωνικού ελέγχου, παρά έναν κριτικό επιστημονικό λόγο.  

Στην προοπτική αυτή θα μας απασχολήσουν ειδικότερα ζητήματα όπως:

  • Ηγεμονικές και εναλλακτικές αναπαραστάσεις της «αθλητικής βίας» και «παρέκκλισης»

  • Ποινικές- εγκληματολογικές προσεγγίσεις της «αθλητικής βίας» και «παρέκκλισης»

  • Ψυχο-κοινωνιολογικές προσεγγίσεις της «αθλητικής βίας» και «παρέκκλισης»

  • Κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις της «αθλητικής βίας» και «παρέκκλισης»

Μέθοδος διδασκαλίας: εξ αποστάσεως με χρήση της Πλατφόρμας Τηλε-εκπαίδευσης του ΕΑΠ και διεξαγωγή Ομαδικών Συμβουλευτικών Συναντήσεων (τηλε-ΟΣΣ, δια ζώσης).

Main Menu