Page 11 - JANUARY-FEBRUARY-2024

Παρουσίαση 11

IANOYAΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2024

Εξαιρετική οµιλία

από την

Αργυρώ Λουκάκη

κατά την τελετή

αναγόρευσή της

σε οµότιµη

καθηγήτρια

της Σχολής

Ανθρωπιστικών

Επιστηµών

του ΕΑΠ

µια Πολεοδοµική και Καλλιτεχνική αναφορά

ένδεια, η αστική αρχιτεκτονική εξέφρασε ποιητική πρό-
θεση και καλαισθητική σκέψη. Οι στοές του Βούλγαρη ενέ-
πνευσαν τους Πατρινούς συγγραφείς γιατί εµβαθύνουν
τον αστικό χώρο πέραν των όψεων, δηµιουργούν ατµό-
σφαιρα µυστηρίου, και τονίζουν τη ροή του χρόνου σαν
ηλιακά ρολόγια λόγω του εναλλασσόµενου σκιοφωτισµού.
Η πόλη έκτοτε χωρίζεται στο άνω και το κάτω µέρος. Οι
κλίµακες, «ουσία και ψυχή της Πάτρας» κατά τον Πανα-
γιώτη Κανελλόπουλο, οδηγούν ψηλά µε τις αρχαιότητες και
τους ελικοειδείς δρόµους, που απορρίφθηκαν ως σύµ-
βολο υποτέλειας. Η Πάτρα, ανοικτή στα ευρωπαϊκά ήθη,
αποστασιοποιήθηκε από το οθωµανικό της παρελθόν.
Όµως, στον µεταβυζαντινό χώρο εγγράφονται πολύτιµοι αρ-
χαίοι χωρικοί κώδικες, όπως ο σεβασµός της θέας και
της φυσικής τοποθεσίας, και η αστικότητα ως κοινωνική
συµµετοχή.
Ανάµεσα στα κοινά στοιχεία Πάτρας και Παρισιού πε-
ριλαµβάνονται η χαρά της ζωής και το καρναβάλι, που
συνδυάζει το ξεφάντωµα µε την κοινωνική κριτική. Ακόµη,
το νερό ως υλικός πόρος αλλά και ως καλλιτεχνικό θέλ-
γητρο. Τέτοια πτυχή της Πάτρας ήταν κάποτε οι Ιτιές, που
παρέπεµπαν στο La Grenouilliθre (Ο Βατραχότοπος) των
ιµπρεσσιονιστών Monet και Renoir.
Η Πάτρα καινοτόµησε εισάγοντας από το 1907 τον κι-
νηµατογράφο ως αστικό θέαµα και ως πειραµατική δράση.
Τα χαρακτηριστικά του αστικού χώρου (ορθογωνικότητα αλλά
έρευνας, αλλά και πόλη όπου µύθος και πραγµατικότητα Φαντασιακές απογειώσεις και προσγειώσεις του φυσικού και ακανονιστία, αίσθηµα πτήσης, µεγάλες πλατείες, υψο-
πάντοτε αναµειγνύονταν. και του πνευµατικού σώµατος οφείλονται στην γεφύρωση µετρικές διαφορές, πλήθος αρχαίων και µεσαιωνικών
Το µεγάλο ύψος στον Παρισινό αστικό χώρο εισήχθηκε ανάµεσα στα γεωµετρηµένα κάτω και τα πιο αυθόρµητα µνηµείων) τον καθιστούν ελκυστικό για φωτογραφική και
µε τον Πύργο του Eiffel, που σηµατοδότησε µία σειρά επα- άνω µέρη της πόλης, µε τις µυθικές απέναντι ακτές. Ο µε- κινηµατογραφική αναπαράσταση, εκτός από τη λογοτε-
ναστάσεων, όπως το κατακόρυφο βλέµµα πάνω στον αστικό γαλειώδης ανοικτός ορίζοντας του Caspar David Friedrich χνική.
χώρο, η φωτογραφική και η κινηµατογραφική αναπαράσταση παραπέµπει εδώ σε ροµαντικούς ήρωες όπως ο Βύρων Στην Πάτρα, ανακεφαλαιωτικά, ο χωρο-χρόνος, φυσικός
πόλης και αρχιτεκτονικής ως µοντάζ, όπως αυτή των αδελ- και ο Σολωµός. Ο Επτανήσιος εθνικός ποιητής, τόσο συν- και αστικός, ξενοδοχεί τον µύθο, την ευδαιµονία του ορα-
φών Λυµιέρ, και η αµφισβήτηση της Αναγεννησιακής προ- δεδεµένος µε την ελληνική Επανάσταση, την ίδια εποχή τού, την ιστορία, την τέχνη, και ποικίλες αστικές κλίµακες,
οπτικής, που ανήγγειλε τον κυβισµό, τον χωρο-χρόνο και προαναγγέλλει σε ποιητική, όχι τεχνική γλώσσα, τις επι- µε όλες τις έννοιες της λέξης.
την τέταρτη διάσταση. Αντίθετα, το ύψος στην Πάτρα αντι- στηµονικές εξελίξεις που προανέφερα µε τη ροϊκότητά Η αστική τέχνη, η αρχιτεκτονική και η πολεοδοµία της
προσωπεύεται από το ορεινό υπόβαθρο, που κατηφορίζει του: Πάτρας του 19ου αιώνα υπαγορεύουν τις προϋποθέσεις για
κυλινδούµενο µέχρι τη θάλασσα. Όµως, µεγάλα έργα υπο- Ν Νε ερ ρά ά κ κα αθ θά άρ ρι ια α κ κα αι ι γ γλ λυ υκ κά ά, , ν νε ερ ρά ά χ χα αρ ρι ιτ τω ωµ µέ έν να α, , ποιοτικό αστικό και περιφερειακό σχεδιασµό στην Ελλάδα
δοµής όπως ο σιδηρόδροµος (1884) και η ∆ιώρυγα της χ χύ ύν νο ον ντ τα αι ι µ µε ες ς σ στ τη ην ν ά άβ βυ υσ σσ σο ο τ τη η µ µο οσ σχ χο οβ βο ολ λι ισ σµ µέ έν νη η του 21ου αιώνα.
Κορίνθου (1893) διευκόλυναν την εξωστρέφεια. Πρόσφατα, τ τρ ρέ έχ χο ου υν ν ε εδ δώ ώ, , τ τρ ρέ έχ χο ου υν ν ε εκ κε εί ί, , κ κα αι ι κ κά άν νο ου υν ν σ σα αν ν α αη ηδ δό όν νι ια α. . Ο σχεδιασµός των µεγάλων τεχνικών έργων και του
η γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου αναπλήρωσε την απουσία επι- Έ Έξ ξ’ ’ α αν να αβ βρ ρύ ύζ ζε ει ι κ κι ι η η ζ ζω ωή ή σ σ’ ’ γ γη η, , σ σ’ ’ ο ου υρ ρα αν νό ό, , σ σε ε κ κύ ύµ µα α. . αστικού χώρου δεν αρκεί να είναι λειτουργικός. Οφείλει
βλητικών κατασκευών. Αντιλαµβανόµαστε ότι στην Ελλάδα του πρώιµου 19ου να γίνεται «µε λογισµό και µε όνειρο», όπως λέει ο Σολω-
Η πολεοδοµική και αρχιτεκτονική επαναστατικότητα του αιώνα ο λογοτεχνικός ροϊκός χώρος συνυπάρχει µε τον µός, δηλαδή µε περιβαλλοντική ευαισθησία και σεβασµό
στον µύθο, τη φυσική καλλονή, τα αρχαία παλίµψηστα και
19ου αιώνα εδώ συνοψίζεται ως νεοκλασική συµµετρία, Ευκλείδειο αρχιτεκτονικό χώρο. την πνευµατική παράδοση της πόλης και της ενδοχώρας της
σαφήνεια, ορθογωνικότητα αλλά και θεατρικότητα, µε τις Η Πάτρα είχε συρρικνωθεί σε χωριό στα άνω πρανή όταν (ανέφερα ήδη τον Σικελιανό). Αυτό απουσιάζει από τη λει-
νέες προοπτικές, το άνοιγµα του χώρου στις πολυάριθµες εισήλθε στη νεωτερικότητα. Το Παρίσι είχε ήδη απορρίψει τουργική µεν, αλλά αισθητικά µειονεκτούσα οδοποιία της
πλατείες, και µε τον διάλογο µε το πλούσιο αστικό παλίµ- «βασιλικά» στυλ, όπως το µπαρόκ, όταν η νεοκλασική αρ- Ολυµπίας Οδού, όπου αρχαία κατάλοιπα χρειάσθηκε να
ψηστο, αναµενόµενο στις ελληνικές πόλεις. Ο πυρήνας του χιτεκτονική στην Ελλάδα εξέφρασε τα ιδανικά της χειρα- θυσιαστούν αντί να αναδειχθούν.
οικισµού έχει µία ζωή πέντε χιλιετιών. Ιερά κέντρα, όπως φέτησης και του εκσυγχρονισµού. Η αστική µεταµόρφωση Τέλος, η Πάτρα καλείται να καλλιεργεί την επικοινωνία,
ο ναός του Παντοκράτορα, όπου προϋπήρξε ναός του ∆ιός, της πόλης οφείλεται στους επίσης Επτανήσιους Ιωάννη την τεχνολογία, την τέχνη και την επιστήµη, συνθέτοντας πάν-
διατηρήθηκαν µέσα στον χρόνο υπηρετώντας διαφορετι- Καποδίστρια (1776–1831) και Σταµάτη Βούλγαρη, πρώτο τοτε τα διεθνή δεδοµένα µε την τεράστια εθνική και το-
κές λατρείες. Έλληνα πολεοδόµο, σπουδασµένο στη Γαλλία. Μαζί ανα- πική παράδοση και συνείδηση. Εδώ το ΕΑΠ µε τον ΕΛΠ και
Μοναδική στην Πάτρα είναι η αίσθηση αντι-βαρύτητας. βίωσαν ένα δίκτυο αρχαίων πόλεων. Παρόλη την κρατική τα άλλα Προγράµµατά του παίζει καθοριστικό ρόλο».